Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana 2026| जुन्या योजना बंद, आता मिळणार थेट ₹३.५ ते ₹६.५ लाख आर्थिक मदत!

Last Updated on 17/07/2026 by yojanaparichay.com

Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana : महाराष्ट्र राज्यातील लाखो इमारत व इतर बांधकाम कामगारांच्या सामाजिक व आर्थिक सुरक्षेसाठी महाराष्ट्र शासनाच्या उद्योग, ऊर्जा, कामगार व खनिकर्म विभागाने १३ जुलै २०२६ रोजी एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि मोठा निर्णय घेतला आहे (शासन निर्णय क्र. इबांका-०५२६/प्र.क्र.७१(१)/काम-७). केंद्र शासनाने देशात नवीन ‘सामाजिक सुरक्षा संहिता, २०२०’ (Code on Social Security, 2020) लागू केल्यानंतर, जुने नियम रद्द करून बांधकाम कामगारांसाठी सुधारित “मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना” (Death and Disability Benefit Scheme) अधिकृतपणे लागू करण्यात आली आहे.

या नवीन शासन निर्णयानुसार कल्याणकारी मंडळाने पूर्वी सुरू असलेल्या काही लहान व जुन्या योजना बंद करून कामगारांच्या वारसदारांना आणि कामगारांना थेट ₹३,५०,००० ते ₹६,५०,००० पर्यंतचे आर्थिक सहाय्य देण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे. या लेखात आपण या योजनेचे नवीन नियम, बंद झालेल्या जुन्या योजना, पात्रता निकष, मिळणारी आर्थिक मदत आणि अर्जासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे याबद्दल सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.

Table of Contents

📌 सामाजिक सुरक्षा संहिता २०२० आणि शासन निर्णयाची पार्श्वभूमी

केंद्र शासनाने २९ जुने कामगार कायदे निरसित करून २१ नोव्हेंबर २०२५ पासून संपूर्ण देशात चार नवीन कामगार संहिता लागू केल्या आहेत. या अंतर्गत इमारत व इतर बांधकाम कामगारांच्या कल्याणाशी संबंधित बाबींचा समावेश आता ‘सामाजिक सुरक्षा संहिता-२०२०’ मध्ये करण्यात आला आहे. या संहितेमधील कलम (७)(६)(a) मधील तरतुदीनुसार नोंदित बांधकाम कामगारांना व त्यांच्या अवलंबितांना मृत्यू आणि अपंगत्वासाठी भरीव सहाय्य देणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.

याच तरतुदीस अनुसरून महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाने १२ मे २०२६ च्या बैठकीत ठराव क्र. ६५(१-११)/२०२६ मंजूर करून शासनाकडे नवीन योजनेचा प्रस्ताव पाठवला होता, ज्यास शासनाने १३ जुलै २०२६ रोजी अंतिम मान्यता दिली आहे.

⚠️ महत्त्वाची सूचना (जुन्या योजना बंद):
नवीन सुधारित योजना लागू झाल्यामुळे मंडळांतर्गत पूर्वी सुरू असलेल्या खालील जुन्या योजना आता पूर्णपणे बंद करण्यात आल्या आहेत:
अंत्यविधी सहाय्य (₹१०,००० एकवेळ – F-06)
वारस सहाय्य (₹२४,००० प्रतिवर्ष ५ वर्षांसाठी – F-07)
शववाहीनी प्रत्यक्ष खर्च (F-08)
कृत्रिम अंग लावणे प्रत्यक्ष खर्च (H-07)

💰 Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana चे स्वरूप व मिळणारे आर्थिक सहाय्य (Financial Benefits)

नवीन सुधारित योजनेअंतर्गत मुख्यत्वे तीन प्रकारच्या आर्थिक सहाय्य बाबींचा समावेश करण्यात आला आहे:

अ.क्र.	योजनेचे नाव	पात्रता निकष (Eligibility)	वित्तीय सहाय्य (Benefit Amount)
१	नैसर्गिक मृत्यू सहाय्य योजना	कामगार जिवीत (सक्रिय) असावा. किमान ३ वर्षे नोंदणी (सलग असणे आवश्यक नाही).	₹३,५०,०००/- (एकवेळची मदत)
२	अपघाती मृत्यू सहाय्य योजना	बांधकाम सुरू असलेल्या ठिकाणी अपघातामुळे मृत्यू झाल्यास.	₹६,५०,०००/- (एकवेळची मदत)
३	दिव्यांग सहाय्य योजना	मंडळाकडे किमान १ वेळ नोंदणी असावी. किमान ७५% दिव्यांगत्व.	₹२,००,०००/- (एकवेळची मदत)

📋 Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana नुसार सविस्तर पात्रता निकष आणि आवश्यक कागदपत्रे

१. नैसर्गिक मृत्यू सहाय्य योजना (Natural Death Benefit)

पात्रता: ज्या बांधकाम कामगाराची नोंदणी मंडळाकडे जिवीत (सक्रिय) आहे, ते पात्र राहतील. कामगार किमान ३ वर्षे मंडळाकडे नोंदित असावा. २ वर्षे नोंदणी पूर्ण होऊन ३ऱ्या नूतनीकरणाच्या अर्जावरील निर्णयापूर्वी मृत्यू झाल्यास कामगार पात्र मानला जाईल. ३ वर्षांची ही नोंदणी सलग असावी असा नियम नाही.
मुदत: कामगाराचा मृत्यू झाल्यापासून १ वर्षाच्या आत त्याच्या वारसदाराने अर्ज करणे बंधनकारक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे:
1. बांधकाम कामगाराचे मृत्यू प्रमाणपत्र (Death Certificate)
2. सक्षम प्राधिकरणाचे वारस प्रमाणपत्र (Heirship Certificate)
3. वारसदाराचे आधार कार्ड
4. वारसदाराच्या बँक खात्याचा तपशील

२. अपघाती मृत्यू सहाय्य योजना (Accidental Death Benefit)

पात्रता: ज्या ठिकाणी इमारत व इतर बांधकाम सुरू आहे, अशा ठिकाणी अपघातामुळे मृत्यू झाल्यास ही योजना लागू होईल. कामगाराने नवीन नोंदणीसाठी अर्ज सादर केला असेल आणि अंतिम निर्णयापूर्वीच अपघाती मृत्यू झाला असेल, तरीही वारसदार या लाभासाठी पात्र राहतील.
मुदत: मृत्यूनंतर १ वर्षाच्या आत अर्ज करणे आवश्यक.
आवश्यक कागदपत्रे:
1. पोलीस प्रथम खबर अहवाल (FIR) व पंचनामा
2. कामगाराचे मृत्यू प्रमाणपत्र
3. सक्षम प्राधिकरणाचे वारस प्रमाणपत्र
4. वारसदाराचे आधार कार्ड
5. वारसदाराच्या बँक खात्याचा तपशील

३. दिव्यांग सहाय्य योजना (Disability Benefit)

पात्रता: ज्या कामगाराने किमान एकवेळ मंडळाकडे नोंदणी केली आहे किंवा नवीन नोंदणी अर्ज प्रलंबित असताना दिव्यांगत्व आले आहे, ते पात्र राहतील. अपंगत्वाचे प्रमाण किमान ७५% असणे अनिवार्य आहे.
मुदत: दिव्यांगत्व प्राप्त झाल्यापासून १ वर्षाच्या आत अर्ज करणे बंधनकारक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे:
1. जिल्हा शल्यचिकित्सक (Civil Surgeon) यांचे किमान ७५% दिव्यांगत्व असल्याचे अधिकृत प्रमाणपत्र.
2. कामगाराचे आधार कार्ड व बँक खाते तपशील.

🚨 महत्त्वाच्या अटी, शर्ती व दंडात्मक कारवाई

निधी स्त्रोत: या योजनेवर होणारा संपूर्ण खर्च महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडे जमा होणाऱ्या १% उपकरामधून (Cess) भागवला जाईल.
खोटी माहिती दिल्यास कारवाई: जर अर्जदाराने किंवा वारसदाराने चुकीची अथवा खोटी माहिती देऊन लाभ लाटण्याचा प्रयत्न केला, तर दिलेल्या लाभाची पूर्ण वसुली केली जाईल, संबंधित कामगाराची नोंदणी कायमची रद्द केली जाईल आणि संबंधित व्यक्तीवर फौजदारी कारवाई (Criminal Action) केली जाईल.
ऑनलाइन पोर्टल बदल: सामाजिक सुरक्षा संहिता २०२० नुसार मंडळाच्या संगणकीय प्रणालीमध्ये (Online MahaBOCW Portal) त्वरित सुधारणा करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

🎯 निष्कर्ष (Conclusion)

महाराष्ट्र शासनाचा १३ जुलै २०२६ चा हा निर्णय राज्यातील बांधकाम कामगारांच्या कुटुंबांना मोठी आर्थिक ढाल देणारा ठरणार आहे. पूर्वी मिळणाऱ्या लहान-सहान रकमांपेक्षा आता थेट ₹३.५ लाख ते ₹६.५ लाखांची मदत मिळणार असल्याने कामगारांच्या पश्चात त्यांच्या कुटुंबाला मोठा आधार लाभेल. जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीतील कोणी बांधकाम कामगार असेल, तर त्यांची नोंदणी सक्रिय ठेवा आणि या योजनेचा लाभ नक्की घ्या. ही माहिती जास्तीत जास्त कामगार भावांपर्यंत शेअर करा!

मित्रांनो, तुम्हाला Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana 2026 बद्दल दिलेली माहिती कशी वाटली? तुम्ही आम्हाला कमेंट करून सांगू शकता.Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana 2026 लेखाबाबत तुमच्या काही सूचना असतील तर तुम्ही आम्हाला कमेंट करून सांगू शकता. मित्रांनो, अशा सरकारी योजनांशी संबंधित अपडेट माहिती मिळवण्यासाठी आमच्या https://yojanaparichay.com/ या वेबसाइटला भेट देत रहा.

❓ Bandhakam Kamgar Mrityu Divyang Sahayya Yojana FAQ Section (सतत विचारले जाणारे प्रश्न)

प्र.१: नैसर्गिक मृत्यू झाल्यास वारसदाराला किती मदत मिळते?

👉 नैसर्गिक मृत्यू झाल्यास वारसदाराला ₹३,५०,००० (तीन लाख पन्नास हजार रुपये) ची एकरकमी मदत दिली जाते.

प्र.२: अपघाती मृत्यू झाल्यास किती आर्थिक सहाय्य मिळते?

👉 बांधकामाच्या ठिकाणी अपघाती मृत्यू झाल्यास ₹६,५०,००० (सहा लाख पन्नास हजार रुपये) चे सहाय्य मिळते.

प्र.३: मृत्यू झाल्यानंतर अर्ज करण्यासाठी किती मुदत असते?

👉 कामगाराचा मृत्यू किंवा दिव्यांगत्व आल्यापासून १ वर्षाच्या आत अर्ज करणे बंधनकारक आहे.

प्र.४: दिव्यांग सहाय्य योजनेसाठी अपंगत्वाचे प्रमाण किती असावे लागते?

👉 या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी जिल्हा शल्यचिकित्सकांचे (Civil Surgeon) किमान ७५% किंवा त्यापेक्षा जास्त दिव्यांगत्वाचे प्रमाणपत्र आवश्यक असते.

इतर लेख

Post Views: 14